Dobra ocena. Wybór szkoły. Matura. Studia. Pierwsza praca. Znajomość języków. Sport. Pasje. Relacje. Wygląd. Social media. A gdzieś pomiędzy tym wszystkim pytanie: „Co właściwie będę robić w przyszłości?”
Młodzi ludzie mają dziś dostęp do możliwości, o których poprzednie pokolenia mogły tylko marzyć. Mogą uczyć się niemal wszystkiego, poznawać ludzi z całego świata i rozwijać zainteresowania bez wychodzenia z domu. Jednocześnie każdego dnia przetwarzają ogromną liczbę informacji, obserwują życie setek innych osób i coraz wcześniej mierzą się z pytaniami dotyczącymi swojej przyszłości.
Nic dziwnego, że czasem trudno w tym wszystkim po prostu złapać oddech.
Dobra ocena to nie to samo co poczucie własnej wartości
Oceny są częścią szkolnej rzeczywistości. Problem zaczyna się wtedy, gdy z informacji „dostałem jedynkę” powstaje w głowie znacznie większy komunikat: „jestem beznadziejny”.
To dwie zupełnie różne rzeczy.
Wynik sprawdzianu mówi, jak poszło nam konkretne zadanie w konkretnym momencie. Nie jest odpowiedzią na pytanie, ile jesteśmy warci, jak inteligentni jesteśmy ani co osiągniemy w przyszłości. Ta umiejętność oddzielania „co mi się przydarzyło” od „kim jestem” przydaje się zresztą znacznie dłużej niż do matury. Za kilka lat zamiast jedynki może pojawić się nieudana rozmowa kwalifikacyjna, utrata klienta, odrzucony projekt albo decyzja, która okaże się błędna. Nie każda porażka jest oceną człowieka. Czasami jest po prostu informacją: tym razem nie wyszło. Co mogę zrobić dalej?
Nie musisz w wieku 18 lat wiedzieć, kim będziesz
„Co chcesz robić w życiu?” To pytanie potrafi pojawić się bardzo wcześnie, a odpowiedź brzmi czasem tak, jakby wybór dokonany przez nastolatka miał obowiązywać przez następnych kilkadziesiąt lat. Tymczasem świat pracy zmienia się bardzo szybko. Sztuczna inteligencja już dziś wpływa na sposób wykonywania wielu zawodów, a część profesji, w których będą pracować dzisiejsi uczniowie, może wyglądać zupełnie inaczej niż obecnie. Dlatego brak gotowego planu na całe życie nie oznacza braku ambicji. Można wybrać kierunek, sprawdzić go, zmienić zdanie, nauczyć się czegoś nowego i podjąć kolejną decyzję. Dorosłość nie jest egzaminem, na którym w wieku 18 lat trzeba zaznaczyć jedną prawidłową odpowiedź.
Social media sprawiają, że porównujemy swoje życie z najlepszymi momentami innych
Kiedyś młody człowiek porównywał się przede wszystkim z osobami, które znał. Dziś w kilka minut może zobaczyć setki ludzi, którzy są od niego piękniejsi, bogatsi, bardziej wysportowani, popularniejsi albo – przynajmniej na ekranie – znacznie szczęśliwsi.
Problem polega na tym, że porównujemy całość własnego życia z fragmentami życia innych ludzi.
Widzimy czyjś sukces, ale niekoniecznie lata pracy, które go poprzedziły. Widzimy wakacje, ale nie zwykły wtorek. Widzimy świetne zdjęcie, ale nie wiemy, ile prób powstało wcześniej.
Social media same w sobie nie muszą być czymś złym. Mogą inspirować, bawić i łączyć ludzi. Warto jednak nauczyć się zauważać moment, w którym zamiast być źródłem inspiracji, stają się niekończącym się rankingiem, w którym zawsze znajdzie się ktoś „lepszy”.
Porażka nie jest informacją o tym, kim jesteś
Młody człowiek, który nigdy nie przegrywa, prawdopodobnie nie nauczy się jednej bardzo ważnej rzeczy: że po porażce można wrócić. Można nie dostać się do wymarzonej szkoły. Zawalić ważny egzamin. Przegrać zawody. Zostać odrzuconym. Podjąć złą decyzję. Oczywiście, że może boleć.
Odporność psychiczna nie polega na powiedzeniu: „nic się nie stało”, kiedy coś było dla nas naprawdę ważne. Nie oznacza również tłumienia emocji albo udawania, że porażka nas nie dotknęła. Chodzi raczej o to, aby po pierwszej reakcji potrafić zadać sobie kolejne pytanie:
„Co teraz?” Co mogę z tego wyciągnąć? Co mogę poprawić? Czy chcę spróbować jeszcze raz? Czy może właśnie dowiedziałem się czegoś, co powinno zmienić mój plan? To właśnie w takich momentach stopniowo buduje się przekonanie: „Mogę sobie nie poradzić za pierwszym razem, a mimo to poradzić sobie w ogóle”.
AI zmienia świat. Czy trzeba już wiedzieć, jaki zawód wybrać?
Sztuczna inteligencja dokłada młodym ludziom jeszcze jedną niewiadomą: jak będzie wyglądała praca za kilka czy kilkanaście lat? Nie znamy pełnej odpowiedzi. I właśnie dlatego przygotowanie do przyszłości nie może polegać wyłącznie na przewidywaniu, który konkretny zawód będzie bezpieczny.
Znaczenia nabierają kompetencje, które można wykorzystać w wielu różnych sytuacjach: umiejętność uczenia się, krytycznego myślenia, współpracy, komunikacji, adaptacji do zmian, zadawania dobrych pytań i odpowiedzialnego korzystania z nowych technologii. Być może dzisiejszy uczeń kilka razy w życiu zmieni zawód. Być może będzie pracował z narzędziami, które jeszcze nie istnieją. Nie musi dzisiaj znać wszystkich odpowiedzi. Znacznie ważniejsze jest to, czy będzie potrafił się uczyć, kiedy odpowiedzi się zmienią.
Odporność psychiczna nie oznacza, że nic Cię nie rusza
Czasami „silny psychicznie” kojarzy się z człowiekiem, którego nic nie stresuje, niczego się nie boi i zawsze sobie radzi. To bardzo wymagająca definicja siły. Można być odpornym psychicznie i jednocześnie stresować się egzaminem. Można bać się przyszłości. Można przeżywać porażkę, potrzebować odpoczynku albo poprosić kogoś o pomoc. Siła nie musi oznaczać braku trudnych emocji.
Może oznaczać umiejętność powrotu do równowagi, zauważenia tego, na co mamy wpływ, i zrobienia kolejnego kroku nawet wtedy, kiedy nie mamy pewności, dokąd dokładnie zaprowadzi nas cała droga.
Młody człowiek nie potrzebuje planu na każdą możliwą przyszłość
Nie wiemy, jak będzie wyglądał świat, kiedy dzisiejsi uczniowie będą mieli 30 czy 40 lat. Nie wiemy, jakie technologie wtedy powstaną, jak zmieni się rynek pracy ani z jakimi problemami będą musieli się zmierzyć. Dlatego nie jesteśmy w stanie przygotować młodego człowieka na każdy możliwy scenariusz.
Możemy jednak pomóc mu budować coś znacznie bardziej uniwersalnego: zaufanie do własnej zdolności uczenia się, podejmowania decyzji, zmiany kierunku, przeżywania porażek i rozpoczynania od nowa.
Zamiast obietnicy: „Nie martw się, wszystko będzie dobrze” bardziej wartościowa może być myśl: „Nie wiem jeszcze, jak będzie. Ale będę potrafił sobie z tym poradzić”.
SILNI w niestabilnych czasach – nie tylko dorośli
Niepewność nie zaczyna się wraz z pierwszą pracą czy kredytem hipotecznym. Młodzi ludzie również funkcjonują w świecie, który bardzo szybko się zmienia. Dlatego rozmowa o odporności psychicznej nie powinna dotyczyć wyłącznie dorosłych. Jak radzić sobie z presją? Jak nie definiować siebie przez pojedynczą porażkę? Jak odzyskiwać poczucie wpływu, kiedy nie wszystko możemy kontrolować? Jak funkcjonować w rzeczywistości, która nie daje nam gwarancji, że wszystko pójdzie zgodnie z planem?Wokół właśnie takich wyzwań powstało Roadshow Jakuba B. Bączka 2026 „SILNI w niestabilnych czasach”.
Nie możemy dać młodym ludziom gwarancji, że świat będzie stabilny. Możemy jednak pomagać im budować przekonanie, że zmiana, błąd czy niepewność nie muszą oznaczać końca drogi.
Dołącz do Roadshow Jakuba w wybranym mieście – Bielsku-Białej, Katowicach, Wrocławiu, Poznaniu, Toruniu, Sopocie, Olsztynie, Warszawie, Łodzi, Lublinie, Rzeszowie lub Krakowie – i przekonaj się, jak budować siłę psychiczną w niestabilnych czasach.
Najczęstsze pytania o presję i odporność psychiczną młodych ludzi
Jak pomóc młodemu człowiekowi radzić sobie z presją?
Warto pomagać mu oddzielać pojedynczy wynik od oceny samego siebie, rozmawiać o błędach bez zawstydzania oraz pokazywać, że nie każdą decyzję dotyczącą przyszłości trzeba podejmować raz na zawsze. Ważne jest również pozostawienie przestrzeni na odpoczynek i rozmowę o trudnościach.
Jak budować odporność psychiczną u młodzieży?
Odporność psychiczna rozwija się między innymi poprzez stopniowe mierzenie się z wyzwaniami, uczenie się na błędach, podejmowanie samodzielnych decyzji i doświadczanie, że po niepowodzeniu można spróbować ponownie lub znaleźć inne rozwiązanie.
Czy stres u ucznia jest czymś normalnym?
Stres może być naturalną reakcją na ważne wydarzenia, takie jak egzamin, wystąpienie czy zmiana szkoły. Jeśli jednak jest długotrwały, bardzo nasilony, utrudnia codzienne funkcjonowanie albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, warto potraktować je poważnie i skorzystać z profesjonalnego wsparcia.