Niepewność a stres są ze sobą silnie powiązane. Kiedy nie wiemy, czego się spodziewać, trudniej nam się przygotować, zaplanować działanie i odzyskać poczucie kontroli. Umysł próbuje więc uzupełnić brakujące informacje, przewidując możliwe scenariusze – często również te najbardziej niekorzystne.
Niepewności nie da się całkowicie usunąć z życia. Możemy jednak nauczyć się funkcjonować w niej tak, aby nie odbierała nam spokoju, poczucia sprawczości i zdolności do działania.
Niepewność a stres – dlaczego brak pewności tak na nas działa?
Przewidywalność daje nam poczucie bezpieczeństwa. Kiedy wiemy, co się wydarzy, możemy się przygotować, ocenić ryzyko i zdecydować, co zrobić. W sytuacji niepewności część tej kontroli znika.
Wtedy łatwo uruchamia się ciąg pytań: „A co, jeśli się nie uda?”, „A co, jeśli wydarzy się coś złego?”, „A co, jeśli podejmę niewłaściwą decyzję?”. Samo rozważanie różnych możliwości nie jest problemem – pomaga przecież przewidywać zagrożenia i szukać rozwiązań. Problem zaczyna się wtedy, gdy analiza przestaje prowadzić do działania, a zaczyna produkować kolejne scenariusze. Możemy wówczas odczuwać realny stres związany z wydarzeniem, które jeszcze nawet nie nastąpiło i być może nigdy nie nastąpi.
Dlaczego nagłe wydarzenia tak mocno nas stresują?
Nagłe wydarzenia odbierają nam czas na przygotowanie. Niespodziewana wiadomość, zmiana decyzji, problem w pracy, utrata klienta, konflikt czy nagła zmiana planów mogą w jednej chwili sprawić, że dotychczasowy scenariusz przestaje obowiązywać.
Pierwszą reakcją może być stres, strach, złość albo poczucie bezradności. Nie oznacza to jednak, że sobie nie poradzimy. Pierwsza emocjonalna reakcja i nasza późniejsza odpowiedź na sytuację to dwie różne rzeczy.
Odporność psychiczna nie polega na tym, żeby nic nas nie zaskakiwało i żebyśmy zawsze zachowywali idealny spokój. Polega między innymi na zdolności do odzyskania równowagi i zdecydowania, co zrobić dalej.
Jak radzić sobie z niepewnością?
Nie chodzi o przekonywanie siebie, że „na pewno wszystko będzie dobrze”. Tego przecież nie wiemy. Znacznie bardziej pomocne może być podejście: „Nie wiem jeszcze, co się wydarzy, ale kiedy będę wiedzieć więcej, zdecyduję, co zrobić”.
Pierwsze podejście próbuje stworzyć pewność tam, gdzie jej nie ma. Drugie pozwala zaakceptować brak pewności bez rezygnowania z własnej sprawczości.
1. Oddziel fakty od przewidywań
Kiedy zaczynasz się stresować, sprawdź, co rzeczywiście wiesz, a co jest już interpretacją lub przewidywaniem. Jeśli firma zapowiedziała zmiany organizacyjne, to jest fakt. Myśl „na pewno stracę pracę” jest już scenariuszem. Ten scenariusz może się wydarzyć, ale dopóki się nie wydarzył, pozostaje możliwością. Nie chodzi o pozytywne myślenie, ale o nieprzeżywanie hipotezy tak, jakby już stała się rzeczywistością.
2. Skup się na tym, na co masz wpływ
Nie mamy wpływu na każdą decyzję szefa, klienta czy drugiego człowieka. Nie kontrolujemy sytuacji gospodarczej ani wszystkich wydarzeń, które mogą pojawić się jutro. Mamy natomiast wpływ na własne przygotowanie, reakcję, decyzje i kolejne działanie. W sytuacji niepewności warto więc zadać sobie pytanie: „Na co w tej sytuacji naprawdę mam wpływ?”. Pozwala ono przenieść uwagę z tego, czego nie możemy kontrolować, na to, co rzeczywiście możemy zrobić.
3. Zamień „co będzie?” na „co zrobię, jeśli…?”
Zamiast pytać: „A co, jeśli projekt się nie uda?”, spróbuj zapytać: „Co zrobię, jeśli projekt się nie uda?”. Zamiast: „A co, jeśli usłyszę odmowę?” – „Co zrobię, jeśli usłyszę odmowę?”. To niewielka zmiana, ale pierwsze pytanie kieruje uwagę na przewidywanie przyszłości, a drugie – na przygotowanie reakcji. Plan nie daje gwarancji dobrego wyniku, może jednak zmniejszyć poczucie bezradności.
4. Wróć do najbliższego kroku
Jedna trudna sytuacja dzisiaj potrafi sprawić, że po kilku minutach zastanawiamy się już nad tym, jak będzie wyglądało nasze życie za pół roku. Zamiast próbować rozwiązać całą przyszłość, warto ustalić najbliższe możliwe działanie. Czasami będzie nim telefon, rozmowa, zdobycie dodatkowych informacji albo przygotowanie planu B. Czasami okaże się, że na ten moment nie możemy zrobić już nic więcej. Wtedy dalsze analizowanie sytuacji niekoniecznie przybliża nas do rozwiązania.
Jak zachować spokój, kiedy nie wiemy, co będzie dalej?
Często zakładamy: „Będę spokojny, kiedy wreszcie dowiem się, co będzie”. Problem w tym, że kiedy jedna niewiadoma zostanie rozwiązana, prędzej czy później pojawi się następna. Dlatego bardziej trwałym źródłem spokoju może być nie pewność dotycząca przyszłości, ale zaufanie do własnej zdolności poradzenia sobie z tym, co się wydarzy.
Nie musimy wiedzieć, że wszystko pójdzie zgodnie z planem. Możemy natomiast wiedzieć, że jeśli plan się zmieni, będziemy szukać rozwiązania. Nie musimy mieć gwarancji, że podejmujemy idealną decyzję. Możemy podjąć najlepszą decyzję na podstawie informacji, które mamy dzisiaj.
Właśnie dlatego związek między niepewnością a stresem nie oznacza, że jedynym sposobem na odzyskanie spokoju jest poznanie wszystkich odpowiedzi. Czasami ważniejsze jest zbudowanie przekonania, że poradzimy sobie również wtedy, kiedy rzeczywistość okaże się inna, niż zakładaliśmy.
5 pytań, które pomagają odzyskać poczucie wpływu
Kiedy niepewność zaczyna powodować stres, warto zadać sobie pięć pytań:
- Co wiem na pewno?
- Co jest faktem, a co moim przewidywaniem?
- Na co mam wpływ?
- Co zrobię, jeśli wydarzy się scenariusz, którego się obawiam?
- Jaki jest mój najbliższy krok?
Jeżeli po odpowiedzi na nie okazuje się, że na ten moment zrobiliśmy wszystko, co możemy, kolejne godziny analizowania prawdopodobnie nie zwiększą już naszej kontroli nad sytuacją. Czasami zadaniem nie jest znalezienie kolejnej odpowiedzi. Jest nim zaakceptowanie, że przez jakiś czas możemy jej nie znać.
„SILNI w niestabilnych czasach” – Roadshow Jakuba B. Bączka 2026
Nie jesteśmy w stanie stworzyć życia, w którym nic nas nie zaskoczy. Nie zagwarantujemy sobie również, że wszystkie nasze decyzje będą trafne, a świat wokół stanie się przewidywalny. Możemy natomiast rozwijać własną odporność psychiczną, poczucie sprawczości i umiejętność działania również wtedy, gdy nie znamy wszystkich odpowiedzi.
Właśnie wokół tych tematów powstało Roadshow Jakuba B. Bączka 2026 „SILNI w niestabilnych czasach”. Jak zachować spokój mimo zmian? Jak radzić sobie z presją i niepewnością? Jak być silnym wtedy, gdy rzeczywistość nie daje nam poczucia stabilności?
Nie mamy pełnej kontroli nad tym, jak stabilny będzie świat wokół nas. Mamy jednak wpływ na to, jak będziemy w nim funkcjonować.
Najczęstsze pytania o niepewność i stres
Czy niepewność może powodować stres?
Tak. Brak wiedzy o tym, co się wydarzy, może zwiększać napięcie i prowadzić do analizowania różnych możliwych scenariuszy. Szczególnie trudne bywają sytuacje, w których rezultat jest dla nas ważny, ale mamy na niego niewielki wpływ.
Jak radzić sobie z niepewnością?
Pomaga oddzielanie faktów od przewidywań, koncentrowanie się na tym, na co mamy wpływ, przygotowanie na różne możliwe scenariusze oraz skupienie na najbliższym działaniu zamiast próby przewidzenia całej przyszłości.
Jak zmniejszyć stres związany z niepewnością?
Warto zauważyć moment, w którym analizowanie przestaje prowadzić do rozwiązania, a zaczyna jedynie tworzyć kolejne negatywne scenariusze. Pomocne może być wtedy określenie tego, co wiemy na pewno, sprawdzenie własnego zakresu wpływu i wybranie najbliższego możliwego działania.